Είμαστε στο σωστό δρόμο για ουσιαστικές αλλαγές στη σχολική εκπαίδευση αυτή τη φορά;(Ο Γ. Μπαγάκης για τις αλλαγές)




Το  fresh  συζητά με  τον Γιώργο Μπαγάκη, καθηγητή του Τμήματος Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

-Τις τελευταίες δεκαετίες, κάθε φορά που αλλάζει η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας,   εξαγγέλλονται νέες αλλαγές στην εκπαίδευση της χώρας  μας, οι οποίες τις περισσότερες φορές δεν εφαρμόζονται.  Για άλλη μια φορά η εκπαιδευτική κοινότητα είναι σε αναμονή   αλλαγών μέσα στο 2017. Από την αρχική συζήτηση για τα θρησκευτικά φθάσαμε να αναμένουμε αλλαγές στην αξιολόγηση μαθητών, αυτοαξιολόγηση και αυτονομία σχολικών μονάδων. Πιστεύετε ότι αυτή τη φορά εξασφαλίστηκαν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή τέτοιων σημαντικών αλλαγών στη σχολική μονάδα;

-Κατ’ αρχάς θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την τιμή που μου κάνετε για τη συζήτηση αυτή. Παρακολουθώ πολύ προσεκτικά το  εκπαιδευτικό blog σας και παρατηρώ ότι με μεγάλη εκπαιδευτική ευαισθησία αναδεικνύετε πολύ σοβαρά θέματα της σχολικής εκπαίδευσης. Σε περιόδους κρίσης ο ανεξάρτητος εκπαιδευτικός λόγος που προάγεται  και η πληροφόρηση που παρέχεται από μέσα, όπως το fresh education είναι εξαιρετικά χρήσιμα. Αυτό αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν σε χρονικό διάστημα μικρότερο των δύο χρόνων είχαμε τρεις φορές την αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας και ουκ ολίγες φορές σημαντικές αλλαγές των ασκούμενων εκπαιδευτικών πολιτικών.

Θέματα που άπτονται της εκπαιδευτικής αξιολόγησης είναι εξαιρετικά δύσκολα και απαιτούν μεγάλη προσοχή. Αν υπερβούμε τα συνθήματα του τύπου ναι ή όχι στην αξιολόγηση τότε θα πρέπει να ενημερωθούμε και να συζητήσουμε τα είδη της εκπαιδευτικής αξιολόγησης (όπως αναλυτικού προγράμματος, σχολικής μονάδας κτλ), το ποιος την κάνει (π.χ. εξωτερικός αξιολογητής), το πλαίσιο που πραγματοποιείται, το ποιος τη χρηματοδοτεί, το πότε γίνεται κτλ. Δεν αποτελεί πανάκεια ούτε σατανά αλλά χρειάζεται προσοχή, ενημέρωση, συζήτηση, συναινέσεις για να είναι χρήσιμη. Θα πρέπει οπωσδήποτε να τονιστεί ότι επειδή η αξιολόγηση –όπως δηλώνει και η λέξη- αποδίδει αξία σε κάτι σύμφωνα πάντα με κάποια δηλωμένα κριτήρια, συνήθως έχει συνέπειες και δεν χαρακτηρίζεται από τη μεγαλύτερη ουδετερότητα ως προς τις συνέπειες που έχουν συνήθως οι ποικίλες έρευνες. Για το λόγο αυτό το επιστημονικό πεδίο της αξιολόγησης συνοδεύεται και προκαλεί συχνά αντιδράσεις.

Ειδικότερα για την αυτό-αξιολόγηση της σχολικής μονάδας, παρά την εικοσαετή πείρα που έχουμε πλέον στη χώρα μας, φοβάμαι ότι λόγω κακοποιήσεων που υπέστη τα τελευταία χρόνια, το τοπίο είναι πολύ συγκεχυμένο και δύσκολο. Προσωπικά πιστεύω -είχα δε την τύχη να συνεργαστώ με εξαιρετικούς πανεπιστημιακούς και εκπαιδευτικούς, που κάποιοι από αυτούς θεωρούνται πατέρες της αυτό-αξιολόγησης διεθνώς- ότι δεν αποτελεί καθολική λύση δια «πάσαν νόσον» όπως κάποιοι πολιτικοί ευαγγελίζονται σήμερα. Επίσης δεν επιβάλλεται όπως ανοήτως επιδίωξαν πριν λίγα χρόνια συντηρητικοί πολιτικοί και στελέχη τους με τα γνωστά αποτελέσματα για τη χώρα μας. Νομίζω ότι η αυτό-αξιολόγηση της σχολικής μονάδας υπό όρους (ενημέρωσης, υποστήριξης, συναίνεσης) έχει μεγάλη αξία για την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, για την ανάπτυξη και τη βελτίωση της σχολικής μονάδας κ.α. Δεν ξέρω αν οι επιτελικοί φορείς του υπουργείου παιδείας έχουν τη κατάλληλη στελέχωση για να υποστηρίξουν αποτελεσματικά ένα τέτοιο εγχείρημα. Μακάρι να τα καταφέρουν.
Ενημερωτικά αναφέρω ότι τις επόμενες μέρες θα γίνει προδημοσίευση σε πολύ γνωστό εκπαιδευτικό portal,  μέρους από εκτεταμένο άρθρο μου υπό έκδοση στο Περιοδικό Νέα Παιδεία, το οποίο γράφτηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο. Εκεί αναλύεται το όλο εγχείρημα της αυτό-αξιολόγησης στην Ελλάδα από το 1997 μέχρι το 2016 και αναζητούνται οι παράγοντες που συντελούν στην επιτυχία της ή τον εκφυλισμό της.
 

Ο Γιώργος Μπαγάκης ασχολείται εδώ και δεκαετίες με το πεδίο της αξιολόγησης στην εκπαίδευση και ιδιαίτερα της αυτοαξιολόγησης και ανάπτυξης του σχολείου. Έχει  μια πλούσια αλλά και σπάνια εμπειρία από τη θέση του εθνικού συντονιστή σε ευρωπαϊκά και διεθνή προγράμματα, όπως τα: Carpe Vitam. Leadership for Learning, Bridges Across Boundaries, International Teacher Leadership. Έχει συνεργαστεί με κορυφαίους επιστήμονες όπως ο  John MacBeath, ο Michael Schratz και ο David Frost.

- Στους εκπαιδευτικούς της σχολικής τάξης έχει δημιουργηθεί η αίσθηση, εδώ και χρόνια, ότι σχεδιάζονται σημαντικές αλλαγές που θα κληθούν να εφαρμόσουν, αλλά δε λαμβάνεται υπόψιν  στους σχεδιασμούς αυτούς, η  δική τους άποψη και εμπειρία. Πολλές φορές, εκπαιδευτικοί της σχολικής τάξης λένε: «ποτέ δε με ρώτησαν για τα προβλήματα που αντιμετωπίζω στην τάξη μου» ή «δεν τους ενδιαφέρει η εμπειρία μου, τόσα χρόνια εκπαιδευτικός, απλά σχεδιάζουν τις αλλαγές και μετά λένε εφαρμόστε». Ποια είναι η διεθνής εμπειρία για το ζήτημα αυτό; 

-Σε περιόδους συντηρητικής στροφής σε παγκόσμιο επίπεδο τα πράγματα για την εκπαίδευση θεωρώ δεν είναι  εύκολα στις πιο πολλές χώρες. Επισημαίνω επίσης ότι το copy-paste από το εξωτερικό δεν είναι η λύση για τα εγγενή και τα πιο πρόσφατα προβλήματα της κρίσης στην ελληνική εκπαίδευση, αν και θα πρέπει βέβαια να μελετάμε κριτικά και προσεκτικά το διεθνές εκπαιδευτικό περιβάλλον, το οποίο ιδιαίτερα σε περιόδους παγκοσμιοποίησης επηρεάζει έμμεσα και άμεσα την εκπαίδευση του κάθε κράτους. 

Δυστυχώς πολύ συχνά στα κέντρα λήψεως των αποφάσεων για τη σχολική εκπαίδευση στη χώρα μας υπάρχουν άτομα που είτε απομακρύνθηκαν από αυτή για πολλά χρόνια, είτε ποτέ δεν τη βίωσαν, είτε ακόμα ποτέ δεν βίωσαν καμιά μορφή εκπαίδευσης ως εκπαιδευτικοί. Η εκάστοτε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας αποτελείται από πολιτικά πρόσωπα, τα οποία δεν έχουν κατ΄ ανάγκη άμεση σχέση με τη βελτίωση της σχολικής εκπαίδευσης και τις επιστήμες της. Η περίπτωση Παπανούτσου,  που ένα άτομο με κύρος και επεξεργασμένες θέσεις για την εκπαίδευση έγινε κάποια στιγμή Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας και πραγματοποίησε μια βιώσιμη μεταρρύθμιση, η οποία παραμένει για δεκαετίες, είναι μάλλον η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Δυστυχώς τα θέματα της εκπαίδευσης θεωρούνται από πολλούς απλά αφού όλοι πήγαν κάποτε σε σχολείο και οι περισσότεροι επίσης έχουν παιδιά σε σχολεία. Συμπεραίνουν λοιπόν  ότι γνωρίζουν καλά το χώρο αυτό και μπορούν εύκολα να ασκούν εκπαιδευτικές πολιτικές. Ο καθένας λοιπόν μπορεί έτσι να γίνεται εύκολα ειδικός για θέματα εκπαίδευσης με ότι αυτό συνεπάγεται.
 
Προέκταση αυτής της λογικής είναι οι εκπαιδευτικοί σχεδιασμοί να γίνονται συχνά από γραφειοκράτες και ερασιτέχνες της εκπαίδευσης, που συχνά καταντούν μαθητευόμενοι μάγοι με θλιβερές συνέπειες για τους εκπαιδευτικούς, τα σχολεία και τα παιδιά μας εν τέλει. Αυτή η υποτίμηση της εμπειρίας και του επαγγελματισμού των εκπαιδευτικών καθώς και των επιστημών της εκπαίδευσης θα πρέπει κάποτε να τελειώσει.

 -Πιστεύετε ότι ο σχεδιασμός και επιτυχής εφαρμογή εκπαιδευτικών αλλαγών είναι ένα ζήτημα που χρειάζεται χρόνο και ιδιαίτερους χειρισμούς, δεξιότητες, εργαλεία από τα άτομα που θα τις διαχειριστούν σε κεντρικό επίπεδο;  

-Η απάντηση στο ερώτημα αυτό έχει ήδη δοθεί μερικώς από την προηγούμενη μου απάντηση.  Όσο και αν πεισματικά πολλοί αρνούνται να καταλάβουν ότι, από την εποχή του μαζικού σχολείου, μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, έχουν αναπτυχθεί επιστημονικά πεδία για την εκπαιδευτική αλλαγή και την καινοτομία. Υπάρχει επίσης συναφής θεωρία και μεθοδολογία καθώς και τεράστια πλέον διεθνής πείρα μικρότερων ή μεγαλύτερων μεταρρυθμίσεων που αξιοποιείται σε πολλά κράτη ενώ σε κάποια άλλα, πολύ συχνά κυριαρχούν οι γρήγορες ερασιτεχνικές εκπαιδευτικές αλλαγές εντυπωσιασμού, χωρίς στέρεο υπόβαθρο για να είναι βιώσιμες. Συχνά οι σχεδιασμοί είναι γραφειοκρατικοί επί χάρτου, χωρίς να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η πραγματικότητα των σχολείων, η κουλτούρα και οι δυνατότητες των εκπαιδευτικών τους κ.ά. Όμως η ενεργός συμμετοχή των εκπαιδευτικών στους σχεδιασμούς θα πρέπει να είναι εκ των ων ούκ άνευ. Βέβαια μαζί με τους εκπαιδευτικούς θα πρέπει να συμμετέχουν και ειδικοί των επιστημών της εκπαίδευσης ανάλογα με το είδος των εκπαιδευτικών αλλαγών που επιχειρούνται. Η μικρή κλίμακα, η προσεκτική και η καλά υποστηριγμένη πιλοτική εφαρμογή αποτελεί, όπου είναι εφικτό, ασφαλιστική δικλείδα πριν πάμε σε μεγάλες κλίμακες και γενικεύσεις.

Αυτά βέβαια είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν αποτελεσματικά από οργανισμούς εκπαιδευτικής πολιτικής χωρίς ευδιάκριτο εκπαιδευτικό στίγμα, στους οποίους κυριαρχεί η κομματική στελέχωση και η ισορροπία των περίγυρων ποικίλων πολιτικών χρωμάτων από τις διαδοχικές διοικήσεις τους, που συχνά δίνει τον τόνο και τη νοοτροπία των γραφειοκρατών «παντός καιρού»! 

 Μακάρι πάντως να τα καταφέρουν!

 Ο Γιώργος Μπαγάκης είναι Καθηγητής στη Μονάδα Μεθοδολογίας, Πολιτικών και Πρακτικών Επιμόρφωσης (Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου , Κόρινθος)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας(Γυμνάσιο)

Αρχείο Δημοσιεύσεων